Op jouw manier
Nog eentje dan…
Over het biertje na een lange dag. En dat volgende glas.
Een lange dag achter de rug. “Nu een biertje.” Vijf glazen verder: “Nog eentje kan wel.” Zulke gedachten kunnen heel vanzelfsprekend voelen. Toch kunnen gewoonte, verwachting en alcohol zelf eraan meewerken.
In het kort
- Automatische trek is niet hetzelfde als een diagnose van verslaving.
- Bewustwording kan helpen, maar afhankelijkheid vraagt soms extra ondersteuning.
- Een schadelijkheidsranglijst bewijst niet dat alcohol bij introductie direct verboden zou worden.
Een gedachte is geen opdracht
“Ik kies er toch zelf voor?” Bewuste bedoelingen en automatische processen kunnen tegelijk bestaan. Soms verschijnt een gedachte voordat je hebt afgewogen of je er iets mee wilt. Je kunt dat leren herkennen, zonder elke zin in bier meteen verslaving te noemen.
Het herkennen van triggers en oefenen met een andere reactie worden gebruikt bij het omgaan met trek. Bewustwording kan ruimte geven voor een andere keuze, maar is geen garantie dat nee zeggen eenvoudig wordt. [17]
Probeer het meteen
Je brein kent het einde van de werkdag
Als alcohol herhaaldelijk samengaat met beloning of opluchting, kunnen momenten en plekken die verwachting gaan oproepen. Dopamine helpt bij het leren van die verbanden; het is meer dan een “geluksstofje”. Gewoontecircuits kunnen gedrag steeds automatischer maken. [15]
De bank, de koelkast of het einde van de werkdag kan zo een aanleiding worden. Dat betekent niet dat we uit jouw gedachte kunnen aflezen wat er precies in jouw hersenen gebeurt.
Het volgende glas beoordeel je niet helemaal nuchter
Als je al gedronken hebt, doet alcohol mee aan de afweging. Het beïnvloedt hersenfuncties die betrokken zijn bij oordelen en beslissen. Een voornemen van eerder op de avond kan daardoor lastiger worden om vast te houden. [18]
“Ik lust er nog wel een” is dus niet altijd een onbeïnvloede afweging. Maar ook vijf glazen en die gedachte leveren op zichzelf geen diagnose van afhankelijkheid op.
Wat raakt er eigenlijk verslaafd?
Er is niet één verslaafd hersendeel. Systemen voor beloning, gewoontevorming, stress en controle werken samen. Bij afhankelijkheid kan drinken verschuiven van plezier zoeken naar ongemak proberen te verminderen. [15]
Jellinek beschrijft ook lichamelijke aanpassing: bij minder drinken kunnen ontwenningsklachten ontstaan. Alcohol kan die tijdelijk onderdrukken, waardoor de cirkel zich herhaalt. Persoonlijke omstandigheden en de sociale omgeving tellen eveneens mee. [19]
“De alcohol spreekt” is daarom een metafoor. Het is nog steeds een gedachte uit je eigen brein, mogelijk beïnvloed door aangeleerde patronen en alcohol. Je bent niet losgeraakt van jezelf.
Herkennen zonder jezelf een etiket te geven
Een automatische gedachte, sterke trek en een alcoholgebruikstoornis zijn niet hetzelfde. Bij beoordeling telt het patroon: bijvoorbeeld vaker meer drinken dan bedoeld, niet kunnen minderen en doorgaan ondanks problemen. Eén gedachte is onvoldoende. [16]
Dat je invloed van gewoonten niet meteen opmerkt, kan voorkomen. Daaruit volgt niet dat iedereen die zichzelf niet verslaafd noemt ongemerkt toch verslaafd is. Andersom sluit die overtuiging problemen ook niet uit.
Zou alcohol vandaag meteen verboden worden?
Die uitspraak gaat verder dan het onderzoek. Nutt en collega’s beoordeelden in 2010 twintig middelen op zestien gewogen criteria. In hun Britse model stond alcohol bovenaan voor de gecombineerde schade aan gebruikers en anderen: 72 punten, tegenover 55 voor heroïne en 54 voor crack. Dat zijn modelscores, geen percentages. [20]
Voor schade aan de gebruiker alleen stond alcohol niet bovenaan. De uitkomst hangt samen met criteria, weging en maatschappelijke context. Het onderzoek voorspelde geen verbod op een nieuw middel. Het RIVM plaatste alcohol in 2009 eveneens bij de relatief schadelijke middelen, maar gebruikte een andere beoordeling. [21]
De houdbare conclusie: hoe vertrouwd een middel is, zegt niet vanzelf hoe onschadelijk het is.
Wat je met dat inzicht kunt
Je kunt eens opmerken wanneer de gedachte verschijnt en wat eraan voorafging. Gaat het om een vast moment, een gevoel of een situatie? Je kunt vervolgens een andere activiteit kiezen, de gedachte laten uitwaaien of iemand spreken. Dat zijn mogelijke hulpmiddelen, geen test van wilskracht. [17]
Als je vaak meer drinkt dan je wilt of veranderen moeilijk blijkt, kun je dat met de huisarts of verslavingszorg bespreken. Er bestaan effectieve behandelingen. Bij langdurig zwaar drinken kan plotseling stoppen gevaarlijke ontwenning veroorzaken; overleg dan met een arts. [16]
Kleine dingen die helpen
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Bewijst de gedachte nog eentje dat ik verslaafd ben?
Nee. Gewoonte, verwachting, trek en alcohol zelf kunnen meespelen. Een diagnose gaat over een breder patroon en de gevolgen ervan.
Maakt bewustwording nee zeggen vanzelf makkelijk?
Nee. Herkennen kan ruimte geven voor een andere reactie. Afhankelijkheid kan ook professionele ondersteuning vragen.
Bewijst de ranglijst dat alcohol meteen verboden zou worden?
Nee. De Britse analyse uit 2010 rangschikte gewogen schade aan gebruikers en anderen. Zij voorspelde geen juridisch verbod op een nieuw middel.
Bronnen & achtergrond
- NIAAA. Neuroscience: The Brain in Addiction and Recovery. ↗
- NIAAA. Understanding Alcohol Use Disorder. ↗
- NIAAA. How to Stop Alcohol Cravings. ↗
- NIAAA. Alcohol and the Brain: An Overview. ↗
- Jellinek. Waarom blijven mensen verslaafd? ↗
- Nutt, King & Phillips. Drug harms in the UK: a multicriteria decision analysis. The Lancet, 2010. ↗
- RIVM. Ranking van drugs. Een vergelijking van de schadelijkheid van drugs. 2009. ↗
